MUQDISHO: Magaaladii Fashilka

pizap.com14635627002431

1991dii markii ay burburtay Dowladdii Milatariga ahayd ee uu hogaaminayey Max’ed Siyaad Barre ayaa waxaa Soomaaliya ka bilowday qalalaase kaas oo saameyn ku yeeshay gebi ahaanba dalka Soomaaliya marka laga reebo gobolo sameystay maamulo gaar ah, hase yeeshee magaalada Muqdisho oo ah hooyada burburka iyo dhibaatada Soomaaliya ayaa noqotay magaalo ay ku fashilmaan wax kasta oo la sameeyo ha noqoto dib u heshiisiin ama arrimo kale.

Fashilkii ugu Horeeyey wuxuu ku dhacay Dowladii Maxamed Siyaad ka dib markii ay Magaaladda Muqdsho ku sugtey dad kacdoon ka soo bilaabey Gobolada Dalka waana la ogaa muddo 28 maalmood ayaa lagu soo afjarey , Damaca waa wax xun mararka qaar kaa dabageeya fashiilna kuu horseeda , hadana Maxamed siyaad waa isa soo qaadey mar kale haddana fashilkii baa ku dhacay intii uu soo gaarin duleedka Muqdisho

Markii Jabhadihii ay soo galeen Magaalada Muqdisho ayaa waxaa arrintaa aad ugu guuxay bulshada Soomaaliyeed oo iyagu doonayey in ay arkaan isbedel hase yeeshee taasi ma noqon kadib markii uu isqabqabsi dhex maray xubnihii hogaaminayey halgankaasi waxaana Odoyaal iyo Waxgarad ay bilaabeen sidii loo xalin lahaa khilaafka soo kala dhex galay Ururkii USC, waxaana la qabtay shirweyne, waxaana isugu soo haray Gen. Maxamed Faarax Caydiid iyo Cali Xaaji Yuusuf, mid waliba waxa uu soo bandhigay qorshihiisa iyo waxa uu ugu qabanayo bulshada Soomaaliyeed, Cali Xaaji Yuusuf ayaa waxa uu kor u taagay Kitaabka Qur’aanka Kariimka oo yiri “Isaga ayaan ku dhaqaya bulshada Soomaaliyeed” halka Gen. Caydiid uu taagay Qoriga AK47, kadib markii uu bulshada ay u aragtay Gen. Caydiid in uu yahay nin samatabixin kara waxaana layska laalay Kutubkii uu taagay Cali Xaaji Yuusuf, dadka qaar baa yiraahda waa meeshii nagala raacay inkaarta nooga timid , Waxaana markiiba Magaalada Jabuuti lagu Abaabulay shirweyne Qaran kaas oo madaxweyne loogu doortay Cali Mahdi Maxmed mudo labo sano ah, waxayna dadweynaha qaarkood sheegeen in haddii Gen. Caydiid uu labadaasi sano samri lahaa in uusan dhici laheyn dagaalkii lagu hoobtay ee Afar biloodka loo bixiyey, waxaana halkaasi Magaalada Muqdisho uga bilowday fashil ka mid ah fashiladii ugu weynaa .

Waxaa isa soo qaaday Dowladda Mareykanka oo hogaamineysay Afartan Dal kadib markii ay sheegeen in ay Soomaaliya u yimaadeen in ay u gargaaraan bulshada Soomaaliyeed hase yeeshee waxaa markii dambe dagaal gacan ka hadal ah uu dhex maray Maleeshiyadii Gen. Caydiid iyo Dowladdii Mareykanka, waxaana halkaasi ka dhashay khasaaro aad u balaaran, waxayna taasi soo dedejisay in Mareykanku uu magaalada Muqdisho dharaar cad ka cararo kadib markii askar ka tirsan Dowladda Mareykanka lagu jiid-jiiday dariiqyada Magaalada Muqdisho, waana fashil ka le oo soo wajaha Magaalada Muqdisho mar haddii ay Huwantii uu Mareykanku horkacayey isaga carareen iyaga oo aan waxba ka qaban Xaaladda Soomaaliya.

Bixitaankii UNISOM kadib waxaa foodda is daray maleeshiyaddii Gen. Caydiid iyo Cusmaan Xasan Cali Caato, waxaana halkaasi ka dhashay burbur kale iyadoo xaaladdu sidaas ka wanaagsanaan lahayd haddii Caqligu talin lahaa isla markaana uu jiri lahaa tanaasul, waxana dhab in labadaan nin ay heysteen waayo aragnimo ku filan ee dhibaatada dagaalada balse taasi kama badbaadin Fashilkii Muqdisho .

Muqdisho oo ah Hooyadii Fashilka ayaa Waqooyiga Muqdisho waxaa kulan isugu yimaadey odoyaashooda iyo Culima’udiinkooda waxaana looga hadalayey Xaaladda Magaalada Muqdisho waxaana la isku afgartay in la isku dhaqo Shareecadda Islaamka, waxaana madax looga dhigay Sheekh Cali Maxamuud (Sheekh Cali Dheere), waxaana arrintaasi si weyn ugu riyaaqay dadweynaha Soomaaliyeed gaar ahaan Waqooyiga Muqdisho, waxayna Bulshada Waqooyiga Muqdisho ku noolaa heleen nabad, hase yeeshee arrintu waxay ku gebagabowday fashil kale oo soo wajaha Magaalada Muqdisho.

Waxaa Magaalada Qaahira ee dalka Masar ka dhacay Shir dib u heshiisiin waxaana is gacan qaadey wiilkii uu dhaley Jan Caydiid iyo Cali Mahdi maxame waana meesha ay nooga timid erey bixintii La Gudoomiye hase yeeshee markii ay isugu yimaadeen Magaalada Muqisho ayaa waxaa asiibey Barnaamij ay ku can baxdey Magaalada Muqdisho ee fashilka waxaana ku adkaatey labadooda in Maamul u gaar ah Magalada Muqdisho u sameeyaan

Waxaa dalka Jabuuti 2000 lagu soo yagleelay Dowladda C/qaasim waxaana si weyn u soo dhaweeyey Dowladdaasi Bulshada Soomaaliyeed kaddib markii ay Garoonka Cayaaraha ee Muqdisho isugu tageen Boqolaal kun oo dad ah oo ku faraxsanaa in ay mar un arkaan dowlad Sooaaliyeed,

 Hase yeeshee Beesha Caalamka oo aan la dhacsaneyn C/qaasim ayaa waxa ay dadaal u galeen sidii ay u fashilin lahaayeen Dowladdaasi, waxayna qoorta u geliyeen hogaamiye kooxeedyadii dalka ka jiray, waxayna taasi soo dedejisay in Dowladda C/qaasim ku fashilanto Magaalada Muqdisho.

Waxaa is uruursaday dhamaan Hogaamiye Kooxeedyadii ku suganaa Magaalada Muqdisho, waxayna ku dhawaaqeen Ururkii la Dagaalanka Argagixisada, iyadoo Deegaanka Dayniile ay isugu keeyeen Boqolaal Tikniko ah, waxayna iska dhaadhiciyeen in ay maanta haystaan awood aad u balaaran balse waxay fashilmeen markii dhallinyaro yar yar oo ka tirsanaa Midowga Maxaakiimta Islaamiga ay barqo cad ka saareen Magaalada Muqdisho, waxaana inta Koonfurta Soomaaliya la wareegay Midowga Maxaakiimta. Waana fashil kale oo ay sababtey Magaalada Muqdisho

Maqaalkaan oo aan ugu magacdaray (Muqidsho Magaaladii Fashilka), ayaa waxaa foodda is daray Ciidamadii Maxaakiimta Islaamiga iyo Dowladdii uu hogaaminayey C/llaahi Yuusuf Axmed kadib markii ay Dowladdaasi awood ka heshay Ciidamadii Itoobiya waxay la wareegtay Magaalada Caasimadda ah ee Muqdisho, waxaana mar kale fashil ku yimid nabaddii ka dhalatay Koofurta Soomaaliya ee horkacayeen Midowgii Maxaakiimta waxayna dadka qaarkii ay yiraahdeen haddi uu Baydhabo iska joogi lahaa Cabdulaahi Yuusuf oo uu ku jiri lahaa Difaac waa uu dhameysan lahaa waqtigiisa balse isaga oo aan waayo- aragnimo ka helin fashiladii hore ayuu soo qabtey Magaalada Muqdisho waana la ogaa wixii ka raacay .

Dagaal dheer oo ay wada galeen Ciidamada Itoobiya iyo Midowgii Maxaakiimta oo garab ka helaya Shacabka soomaaliyeed ayaa aakhirkii waxay keentay in Ciidamada Itoobiya isaga baxaan dalka, inkastoo shacabka marnaba quluubtooda ku soo dhicin in ciidamada Itoobiya ka baxaan Muqdisho hadana waxaa farqaha ku dhegenaa inkaarta Fashilka Muqdisho

Ururada Diiniga ah ee dalka ka jira iyana dhinacooda kama marnayn Fashillaada Muqdisho waxaana xaqiiqo ah halkii ay mareen Maxaakiimtii islaamiga welina laguma waayo arag qaadan wixii fashil ah ee dhacay waxaana Muuqata saansaantii ay ku fashilmi lahaayeen kuwa hadda Jira hadddii aan caqliga talin, sidoo kale Magacyo ururo Dini ah ayaa iyana ku Xaaratey Magaalada Muqdisho oo la waayey Magacyadooda

Ciidamo Fara badan oo lagu soo tababarey dalka dibadiisa oo gaaraya kumaan kun ayaa markii la keeney magaalada muqdisho waxaa liqey Cudurka Fashliaada Magaalada Muqdisho welina waxaa la soo tababarayaa Ciidamo hor leh soomaalida waxay tiraahdaa (Timirtii hore Dab loo waa )

Shacabka Soomaaliyeed ayaa si weyn ugu farxay Dowladda cusub oo uu horkacayo Sheekh Shariif Sheekh Axmed waxayna isku laab qaboojiyeen in markaan ay mareen wadadii toosneyd, hase yeeshee waxba kama duwanaan tii C/llaahi Yuusuf waxaana weli Magaalada Muqdisho ka socda Dagaalo waxaana maalin walba Magaalada Muqdisho ku dhinta dad rayid ah oo aan waxba galabsan , runtii iyana waxay haysaa wadadii ay ku fashilmeen kuwii hore waxaan soo xasuustey haweeney ka soo jeeda Gobolada Waqooyi Bari Kenya ayaa mar la wareystey waxay tiri”Wiilasheena lama geynayo Muqdisho waana naqaan waxa ka jira magaaladaas “hadalka Haweyneydaas ma aha mid uga soo baxay ciyaar –Ciyaar ee waxay ogeyd in Muqdisho tahay in ciddii tagta ay fashil la kulmeyso

Ciidamada Amisom oo ah Haraadigii Ciidamada Itoobiya ayaa iyana haya wadadii Fashilka waayo kama duwana kuwii Itioobiya waxay la soo baxeen Xasuuq , Barakac iyo dhibaatooyin kale, runtiina waxaa dhab ah in aysan ka badbaadi Karin Fashilka Muqdisho waayo Ciidamo ka xoog badan baa maalin cad isga cararey Magaalada Muqdisho weliba iyaga oo ceebeysan

Weli waxaa ku dhex jirnaa fashiladihii ka dhacay magaalada Muqdisho, Soomaalidu waxay tiraahdaa (Mayd maxaa u danbeeyey?, “Kaa la sii sido”), waxaana masraxa soo fuulay Ururka Ahlusunna Waljameeca oo yiri “Aniga ha la ii baneeyo barxadda”, waxayna heshiis la galeen Dowladda Federaalka ee Sheikh Shariif hogaamiyo balse Guddoomiyaha Ahlusunna Waljameeca Macallin Maxamuud Sheekh Xasan oo saxaafadda la hadalayey ayaa afka ku balaariyey in uu fashilmay heshiiskii dhex maray iyaga iyo Dowladda, waxayna dadka qaar sheegeen haddii Ahlusunna aysan imaan laheyn Muqdisho oo ay ku ekaa lahaayeen gobolada dhexe ay ka badbaadi lahaayeen fashilka ay ku caan baxday Magaalada Muqdisho dib uma aysan qooraansan fashilaadyadii hore ee Muqdisho ka dhacay.

Isku soo wada duuboo waxay xaqiiqdo tahay in Muqdisho aysan wax fashilin balse daacad darada iyo ka leexashada wada saxda ah ee Alle jideeyey ay tahay midda keenta fashilka, waxaa la isku raacsan yahay isla markaana waxaa horey uga dhawaajiyey Sheekh Mustafa Haaruun in fashilka ay Aabe u yihiin labo arrimood, Jaahilnimo dhanka Diinta ah iyo Faragelin Shisheeye.

/

W/D Amiin Yuusuf Khasaaro
E-Mail amiinkhasaaro@hotmail.com