DHAGEYSO- GABAY:Halgankii Imaam Axmed Gureey iyo Sayid Maxamed

33027477

Gabay qiiro badan oo ka hadlaa Halgankii Imaam Axmed Gureey Sayid Moxamed ilaa maantana Halgankaas Xabashida iyo Reer Galbeedka lagula oo ka  jiro Dhulka Soomaaliyeed  oo idil.

“Godoonkiyo shirkii la isla galay guriga baarliina ,

Afrikada markeey kaala gateen , ee la kala goostay
Geyigaan laheyniyo , dhulkeey gogosho noo tiilay

Gurmadaay dad guul laga sitaa , geed ma jiifsadaa e'”Abwaan Axmed Heelaale.

Voice Of Somalia-Somali Leaks

DHAGEYSO:- GABAYGII KOOFIL IYO SAYID MAXAMED.

32921306

Dagaal-ooge caan ahaa oo ay ciidamadii gumaysiga Ingiriisku ku dhaaran jireen oo la odhan jiray Richard Corfield,Soomaaliduse ku naanaystay Koofil oo ay Daraawiishi ku makashay dagaalkii Dulmadoobe ee 1913kii ayuu Sayidku gabaygan ka tiriyey.

Koofil wuxuu ka mid ahaa madaxda sare ee gumaysiga Ingiriiska dalka Soomaaliya wakiilada uga ah, wuxuuna gaar ahaan hoggaamin jiray col la odhan jiray (Camel Corps) Soomaaliduna u taqaanay Rakuubley.  Col afar-lugood u badan oo awrta ku duula, sidaasna Rakuubley kula baxay ayuu ciidankaasi ahaa.

Daraawiish oo hore u weerartay beel beelaha Burco iyo agagaarkeeda dega ka mid ah, xoolo badanna kasoo mooroduugtay ayey Koofil iyo ciidan uu watay jidgooyo waxay u dhigeen Dulmadoobe.  Dulmadoobe waa buur gabbaad fiican, jidgooyada dagaalkana ku habboon.

Kolkay Daraawiishi suryada Dulmadoobe soo buuxiso dabka saara oo naf iyo maalba wax go’a, wax goosma iyo wax gacanteena soo gala ka dhiga ayuu Koofil amar ku bixiyey.

Bidhii waagaba hoos ayaa la isugu dhigay.  Judhiiba waxay ku dhagtay Koofil oo isla goobtii ku nafwaayey.  Mar haddii Koofil miimka alifka ku taagay, colkii uu watay wuu kala firdhay, Daraawiishina caymo uma galinee cagta ayey cagta u saareen ilaa ay gacanta ku dhigeen bakhtigii Koofil.  Mashaqo weyn oo aan la soo koobi karin ayaa halkaa Ingiriis iyo cawaamkiiba ka raacday, rag badan oo uu Koofil ugu horreeyo ayaana maalintaa xagga naarta u guuray.

Si aan shakiba u galin geerida Koofil, Daraawiishi madiixiisii iyo gacantiisii midig ayey Taleex geeyeen.  Sayidku dagaalkaa iyo dilka Koofil ayuu gabaygan caanka ah ka tiriyey.  Wuxuu yidhi:

  • Adaa Koofilow jiitayoon, dunida joogeyne
  • Adigaa jidkii lagugu wadi, jimic la’aaneede
  • Jahannamo la geeyow haddaad, aakhirow jihato

 

  • Nimankii jannow kacay war bay, jirin inshaalleeye
  • Jameecooyinkii iyo haddaad, jawhartii aragto
  • Sida Eebbahey kuu jirrabay, mari jawaabteeda

 

  • Daraawiish jikaar naga ma deyn, tan iyo jeerkii dheh
  • Ingiriis jabyoo waxaa ku dhacay, jac iyo baaruud dheh
  • Waxay noo jajuubteenna waa, jibasha diinneed dheh

 

  • Jigta weerar bay goor barqo ah, nagu jiteeyeen dheh
  • Anigana Jikrey ila heleen shalay, jihaadkii dheh
  • Jeeniga hortiisey rasaas, igaga joojeen dheh

 

  • Jiiraayaday ila dhaceen, jilic afkoodii dheh
  • Siday kuugu jeexeen magliga, jararacdii sheego
  • Billaawuhu siduu kuu jarjaray, jeerarka u muuji

 

  • Naf jaclaysigii baan ku idhi, jaallow iga daa dheh
  • Jaljalleecadii baa wadnaha, jeeb ka soo ruqay dheh
  • Jeedaaladii baa indhuhu kor, ii jillaadmeen dheh

 

  • Jimic kagama helin tuugmadaan, jeriyey ruuxii dheh
  • Kolkaan juuq idhaahdaba afkay, iga jifeeyeen dheh
  • Dhaaxaan jalleecee dhagbaan, jalaq la ii siinin dheh

 

  • Goortaan jarreeraba gafoo, nolol ka jaan qaaday
  • Sida janannadii hore tashigu, igu jaguugnaa dheh
  • Taladii jinnigu ii hor maray, jaasadeed helay dheh

 

  • Jiidaha xanuunka leh markii, la igu jeeraarshay
  • Jibaadka iga soo baxay dadkii, jiifka qaban waa dheh
  • Kolkay rubaddu jow tidhi or bay, iga ag jiibsheen dheh

 

  • Jiidhkaygiina bahalbaa cunoo, jiitay hilibkii dheh
  • Jurmidiyo baruurtii dhurwaa, jugux ka siiyaa dheh
  • Jiljiladiyo seedaha tukay, igaga jaaseen dheh

 

  • haddaan lays jikraareyn tolkay, laga jidroonaa dheh
  • Weligood waxaa lagu jaraa, jilib-dhig duulaan dheh
  • Daraawiishi waa jibindhowgiyo, jowga soo bixi dheh.

Sayidku intuusan gabaygan marin waxaa gabay warbixin ah oo dagaalku siduu u dhacay iyo sidii Ingiriis iyo cawaamkiiba ay caalsaaraha uga qaateen ku saabsan tiriyey Ismaacil Mire.  Anagoo Taleex naal gabayga ka kaca weeye.

Dagaalkaas waqtigaas i jiray oo kale ayaa maanta ka jita gayiga Soomaaliyeed,qof kasta oo qeyb ka noqdaana taariikhda ayaa xusi doontaa,dhinaca oo doono ha ku jiree,xumaan iyo simaan,xaq iyo Baadil.

Voice Of Somalia-Somali Leaks.

DHAGEYSO:-Gabaygii Gudban Gaalo Leged iyo Sayid Maxamed

32090082 (1)

Gabayada Sayidka’Raxiimulaah’ kuwa loogu jecel yahay mid ka mid ah waxaa ka mid  gabayga ‘Gudban’ amase ‘Gaalo-leged’ lagu magacaabo ee, aftahanimmada suugaaneed ka sokow, in badan inoo muujin karaya waayihii Daraawiishta iyo, xilligii isaga la tiriyey, welwelkii iyo hammigii hoggaamiyahooda.  Waa meerisyo tusaale kaa siin kara dhibaatooyinkii Ingiriis iyo Soomaalidii horkacaysey ay Daraawiish u geysteen, rag wixii ay ka laayeen, gardarradii ay hadba ula iman jireen Soomaalidii uu had iyo goor xoolaha iyo lacagta ku miisi jirey siday ugu gacan-sayreen.  Qalbi murugeysan isagoo wada ah oo Eebbe-weyne u cabanaya ayuu kuu tawaawacayaa:

“Eebbow, dhulkii aannu lahayn meel aan ka degno nalooga dhaarey. Eebbow gaalo iyo cawaankeed waa noo gooddiyaan. Eebbow, Giriigga aan aad u kala fog nahayba ha ku ahaatee, nin waliba birta naga aslay. Eebbow, eed kama aannu geline, waa gardarro waxa ay noo gumaadayaan. Eebbow, dhibaatooyinka ay nagu hayaan waan ka seexan kari lahayn, haddii utun aan ka qabnaa ay jiri lahayd. Eebbow, waa diinta ha la taageero oo jahaadka ha loo soo baxo. Eebbow, nabaddii iyo waanwaantii aan la ag-taagnaa la iga hoos-qaadi waa’.

Voice Of Somalia-Banaadir Post

DHAGEYSO:-Sayid Maxamed “Dawo kama heshaan faranji aad, daawo dhigataan,Dabinbuu idiin qoolayaa, waydin dagayaay,Dirhamkuu idiin qubahayaad, dib u go’aysaane”

 

 

Gaalada dirayska leh anaan, daabadda u qabane

  • Anaa diiday dagal inaan la galo, daalin ii colehe
  • Dalka ma lihid anigaa ku idhi, doora weynaha e
  • Anaa diiday nabadiisa aan, daacad noqonayne
  • Anaa diiday deeqdiisa ay, naari dabataale
  • Dahabkii uu waday waanigii, daadiyee qubaye
  • Dagaalkiisa anigow xishoo, daalib ku ahaaye
  • Durdurada Fardowsaad anaa, doortay oo rabaye
  • Anaan labada daarood tan hore, darajo moodaynin
  • Anaa diiday gaal daacufle ah, dabagalkiisiiye
  • Doofaarka eyga ah anaan, daarihiis galine
  • Sida doxorka ?# anaan, duud xamaal noqone
  • Anigaan dariiqiyo waddada, dowga sii marine
  • Anigaan dillaalkiyo arliga, duubigaw xidhane
  • Anigaan dariiqada Alliyo, diinta cassiyine
  • Daliilkii rasuulkii anaa, doonayoo helaye
  • Diinkayga anigaan ku gadan, dabaqii naareede
  • Anaan labada daarood tan hore, darajo moodayne
  • Markay duusho gaaladu anaan, daabbaddu rarine
  • Goortay dareeraan anaan, diiradda u qabane
  • Dadow maqal dabuubtaan ku idhi, ama dan haw yeelan
  • Dunjigiinba waataad kufriga, daba ordayseene
  • Waataad iigu daranteen markaan, diiday oo nacaye
  • War waatow digayseen markaan, duulan soo waco e
  • Waataad colaadii dorraad, iigu daranteene
  • Markaan diirtay waataad dushiyo, doc iga boobteene
  • Waataad markii aan dafaray, daaha galiseene
  • Waataad dushiina u rarteen, duq iyo waayeele
  • Waatowla daristeen sidii, duul walaalo ahe
  • Markaan didiyey waataad warmaha, igula duusheene
  • Gortaan digniintiyo ergada, idinka deyn waayey
  • Waataad damiin igu qirteen, dawriyoo falane
  • Dikriga iyo eedaanka waataad, ka durugteene
  • Waataad inuu dawlad yahay, dood ku bixiseene
  • Dibnihiina waataad inuu, dego ka sheegteene
  • Waa taad dariiqyada barteen, noo dadnaan jiraye
  • Goortuu dantiisii helee, idin dubaaqeeyey
  • Waataad dacluuskii Berbera, ula dawaafteene
  • Diihaalka waataad Hindiga, daal ka barideene
  • Dagaagiina waatii xeryaha, deyran loo dhigaye
  • Waatuu dareersaday fircoon, diracyadiiniiye
  • Waatuu diyaar ugu laqimay, diinta gaalada e
  • Damac beena weeyaan waxaad, nagu dilayseene
  • Waa waxaad dariiqii sharciga, uga dullaanteene
  • Dawgii Rasuulkiina waad, dabamartayseene
  • Nin dardaran iblayskii dafaa, dow ka raaridaye
  • Dallacaad jaceylbaad kurtiin, noola dirirteene
  • Dubaaqii waxaa idinka galay, daaro buuxsade e
  • Dawo kama heshaan faranji aad, daawo dhigataane
  • Dabinbuu idiin qoolayaa, waydin dagayaaye
  • Dirhamkuu idiin qubahayaad, dib u go’aysaane
  • Doodna waxaan u leeyahay dadkeer, hadalka deyn waayey
  • Nimanyahow damiinnimada waa, lagu dulloobaaye
  • Dadku wuxuu jeclaystaa waxaan, duxi ka raacayne
  • Nin ragay dardaaran u tahaye, doqon waa mooge
  • Denbi weeye Kufriga, aad u dabcaysaane
  • Marka horre dabkuu idinka dhigi, dumar sidiisiiye
  • Mugga xiga dushuu idinka rari, sida dameeraha e
  • Mugga xiga dalkuu idinku odhan, duunyo dhaafsada e
  • Mugga xigana daabaqadda wuu, idin dareensiine
  • Dunjigeeda Soomaalibaan, deyrka ka ahaaye
  • Dhaaxaan Daraawiishta idhi, doonta gaalada e
  • Dhaaxay asgaro uu dalbaday, dabada taageene
  • Dhaaxaan dabkii iyo la hadhay, duunyaduu wadaye
  • Dhaaxaan intaan janano dilay, soo dabaaldageye
  • Dhaaxaan dekado uu camiray, dumiyoo rogaye
  • Ninkiisa dirirta geya maalinbay, dunidu ciishaaye
  • Maantaan dabaaldegga iyo, darajo eegaayey
  • Ragga haatan igu diimayow, duxi ha kaa raacdo.
  • 31623278

“Nin ILAAH yaqaan oo sharciga ku isticmaala” Sayid Maxamed Cabdille Xasan, Raxiimulaah.

 

31469584
Ingiriisku wuxuu isku dayey inuu Sayid Maxamed si walba ula dagaalamo. Dhinaca diinta, dhinaca qabyaalada, dhinaca siyaasadda iyo dhinac kasta oo suuragal ah wuxuu Ingiriisku ku dadaalay inuu Sayidka ka weeraro.

Isagoo isticmaalaya daacaayad iyo niman Soomaali ah oo gabya ayuu Ingiriis wuxuu Sayidka ku cambaareeyey inuu yahay hoggaamiye nacab ah, laayaan aan sokeeye iyo shisheeye u kala soocnayn iyo xaabqaad aan xataa maal agoomeed dhaafaynin. Dacaayadda noocaa ah oo dhabcan been iyo huuhaa iska ahayd wuxuu Ingiriisku ku faafin jiray gabayo ay tiriyaan rag dhawr ah oo halgankii Daraawiishta giniga Ingiriiska ka doortay. Raggaa waxaa ka mid ahaa Cali-dhuux Aadan Goroyo, Cali Jaamac Haabiil iyo kuwo kale.

Sayidka naftiisu noocyada dagaalka, af iyo adinba, maahir ayuu ku ahaa, daacayadda Ingiriiskana mid lid ku ah oo ka lugo badan ayuu ka horgayn jiray. Siduu Cabdiqaadir Xirsi Yamyamba u yidhi: “haddii ay ku moosaan, kartaa laysku muujaa” Sayidku karti ayuu isku muujiyey wuxuuna ku guulaystay inaan cadowgiisu qeexin shaqsiyadiisa ee uu isagu Soomaali isbaro isagoo gabay, wadaniyad, diin aqoon, cabsi Alle, hoggaamin siyaasadeed iyo mid dagaal iyo gacan furnaan aan caadi ahayn isku darsaday.

Gabaygan hoose wuxuu ka mid yahay gabayada uu Saydiku isku keen baray, kagana hortagay dacaayadii Ingiriiska ee xaqdaradda ahayd. Wuxuu yidhi:

Nin Illaah yaqaan oo sharciga, ku isticmaala
Ashahaado loo qoray nimaan, kala allaaweynin
Oo aan inkirahayn xaq waa, la oggolaadaaye

Nin salaadda awqaadda faral, u addimoonaaya
Oo dagada oofinahayoo, ugubka dhiibaaya
Oo aan bakhaylnimo abkiis, lagu ishaareynin

Nimaan diinta aafo u geleyn, aakhiruu sabanka
Oo aan amxaarada sidii, obo u yaacaynin
Oo gaalka ooradu ku taal, u askaraynnaynin

Nimaan abuurka Soomaliyeed, ka anfi taageynin
Oo aan ajuurada kufriga, ugu adeegeynin
Oo aan ardiga beesadeed, u ashtakooneynin

Nin jahaad ohoominahayoo, ubaxa loo saaray
Ingiriiska eygaa ninkii, ugu uneexaaya
Oo libin ajri leh soo heloo, or iyo geeraar leh

Nimanyahow aqoonxumadu, waa ardaalnimo e
Asaraar ma fiicnee runbaan, lagu arooraaye
Ninkii aynigaa lagu yaqaan, saw islaan ma aha?

Shir aguugay waayeel abyamay, tala ashaaddowdey
Irda jiqa albaabo isku xidhan, eel la bixin waayay
Xaajadaas afraha duubatee, loo olmami waayay

Nin aqoon leh aw iyo haddii, odaygu loo saaro
In kastoo ayaan iyo ayaan, lagu aloollaado
Ninkii maalintaa ka aarinsha, aaqil aw ma aha?

Uu uuda qaylada haddii, uubatadu yeedho
Sengootida ilwaadda leh haddii, agabta loo qaato
Awaaraha buska leh maalintuu, xamar abraaraayo

Maantii warmaha oofta iyo, adhaxda lays gooyo
maantuu aboodigu ku lalo, ubaxa loo daadshay
Maantii isaaya la dhaco, idil dagaalkeeda

Maantii fuluu naga ordoo, alabasoo rooro
Maantii raggaan loo ileyn, naga ugaadhoobo
Mantaa ninkii aarsan sow, aarka dhacay ma aha?

Nimaan edebdarrooneya xil, waa laga ajoodaaye
Aflagaadda aan jirin nimaan, kuula imaneynin
Oo kaa asluubanahayoo, kaa istixyoonaaya

Ab uu yahayba aadniga ninkii, same ekeynaaya
Abtirsiinya kii xigay nimaan, iriq u dheeraynin
Addoomaha Ilaahy nimaan, kala irdhaynaynin

Ninkii aamusoo shib ah haddii, eray xun loo geysto
Aan kula ekeekamin intuu, urur ku soo joojo
Aan xaaja awawgeed la gubay, ubucda jeexaynin

Anfaaciga adduunyada nimaan, ku anfariiraynin
Oo xeedhyo soor lagu akhtimay, eber ka yeelaynin
Oo sida ardaal wax u cunee, alam ka siineynin

Intuu aqalka baanjiyonimaan, aradda guulguullin
Aagaanta ciirtaa nimaan, aaska dhiganaynin
Oo aan qumbaha awdanoo, ilaxidhkow jiidan

Aaqibadii loo galo nimaan, kala illaaweynin
Oo kuu ixsaan fali intuu, edeg adduun joogo
Oo aan abaaldhaca aqoon sow, ikhyaar maaha?

Adhi badan lo’ iyo geel intii, mulug adduunyaada
Ugub dhalaya qaalmaha umulee, laga unnun gooyey
Eeraan fardood iyo gammaan, aradka duulaaya

Aqal weyn aroos bilic leh oo, ilaxidh loo yeelay
Inan quruxsan oo lagu ashbahay, uunsi iyo khayli
Oo qool asliya loo gashoo, jalamtu eedaami

Nasteexiyo wanaag iyo ninkii, ilindi kuu keenay
umuurtii aad leedahay ninkii, kuu abaynaaya
Adduunka iyo aakhiro ninkii, kuu aslaaxinaya

Ninkii maalintaad iillaan tahay, aana kugu qaataa
Oo aan abaarahakan dhacay, oodda kugu jiidin
Itaalxumana aan kaaga tegin, sow ikhwaan ma aha?

31469690

Voice Of Somalia-Banaadir Post

DHAGEYSO-GABAY: Abwaan Qamaan Bulxan iyo Xabsigii Itoobiya

Qarnigii 19-aad bilawgiisii (1913) ayay ahayd Markuu Dhintay Ninkii Abasiinya Xukumi jiray Mudada dheer (Minilik-2). Waxaana la’aaminsan yahay Minilik inuu ahaa Ninka Abasiniya Sida Rasmiga ah Dhidibada ugu taagay Wuxuuna ku Caan baxay Dhul balaadhisi iyo inuu Shucuubtii dariska la ahayd Maalinba Qolo kuduulo.

Hadaba Minilik Taariikhdaa Kor kuxusan Markuu Dhintay waxaa Xukunkii Lawareegay oo Abasiiniya Boqor ka noqday Nin Muslim ah waxaana Xarun u noqotay Magaalada Herer oo Horay Xabashida iyo Boortaqiisku ugala wareegeen Soomaalida.

Waxaana aad ugu farxay Dhimashada Minilik iyo Xukunka Gacanta usoo galay Ninka Muslimka ah Dhamaan Shucuubtii Islaamka ahayd ee Ethiopia Dariska la ahayd oo ay Kamid tahay Umada Soomaaliyeed gaar ahaan Soomaalida Galbeed ee Dagan Ogadenia waxayna u arkayeen inay karaysan doonaan Gulufkii Colaadeed ee uu kuhayay Geeska Africa Minilik-ga bakhtiyay, Boqorkan Cusub-na waxay u arkayeen inuu Noqon doono Nin ay daris wanaag ku wada noolaan doonaan Maadaama uu yahay Nin Muslim ah.

Waxaana Xusid Mudan oo kamid ahaa Dadkii Soodhaweeyay isbadalka Ka dhacay Abasiniya Al-mujahid Sayid Mohamed C. Xassan oo isagu Halgan kulul kula jiray Gumaystaha Xabashida ee uu Minilik Madaxa ka ahaa iyo Gumaystihii reer Yuruba.

Inay ku Farxeen Arinta dhacday oo kaliya kuma Ekaanin Hawshu ee Dhamaan Wadamadii iyo Shucuubtii islaamka ahayd ee Dariska la ahayd Ethiopia waxay usoo direen waftiyo si ay Calaaqaad wanaagsan u yeeshaan Boqorkan Cusub ee Muslimka ah waxaana Kamid ahaa wufuudii sida isdaba jooga ah u imanaysay Magaalada herer si ay ula kulmaan Boqorka Cusub wafti Balaadhan oo kasocday Soomaalida Galbeed oo ka kooban Ugaasyo iyo wax garadkii kale, Waxaana kamid ahaa Waftigaas Abwaan Qamaan Bulxan.

Markii uu Talada Ethiopia lawareegay Nin Muslim ah waxaa ka Hinaasay arintaa oo Fajac iyo ama kaag ay ku noqotay Madaxdii Kaniisadaha Ethiopia iyo Madaxdii Ciidanka waxayna u arkeen Dhaxal wareeg inay tahay arintan Dhacday.

Hadaba waftigii kasocday Soomaalida Galbeed oo kusugan Herer ayaa waxaa lagu Fuliyay Boqorkii Muslimka ahaa Afganbi Mudadii yarayd ee uu Xukunka hayayba laga shaqaynayay. Dadkii Magaalada Herer ku noolaana Qolyahan inqilaabka Sameeyay waxay ka dhigeen wax ay laayaan iyo wax ay Nolol ku Qabtaan Kadibna ay Xabsi Ciqaab kulul ku ridaan Waxaana kamid ahaa dadka Nolosha Lagu qabtay waftigii kasocday Soomaalida Galbeed waxaana loo taxaabay Xabsi ay Dhibaatooyin badan ku muteen sida aan Tixda Qamaan ku arki doono.

Abwaan Qamaan Bulxan oo sidaan soo sheegnayba Kamid ahaa Waftiga Soomaalida ah ayaa ku Tiriyay Xabsiga dhexdiisa Gabayga Hoos ku Qoran oo ah Dhanbaal uu Abwaanku Allah sw udirayo ama kula Khidhaabayo, wuxuuna kahadlay Xabsigu Nooca uu yahay iyo sida loogu Ciqaabay iyo Cadawtinimada Ethiopia aynu isu hayno iyo inaan wax isir iyo Dhalasho ah ayna Abasiniya inoo galin abid keen ama inaga Dhaxaynin. Gabaygan oo Abwaanku uu Allah sw ugu Dacwoonayo ayaa Wuxuu waydiistay allah sw inuu u gar-gaaro oo uu Xabsigan Ciqaabta badan iyo Gacanta Cadawga kasii daayo ama uu Xagiisa u oofsado oo Nafta ka qaado si uu udhaafo Silica ay ku noolyihiin isaga iyo Saaxiibadii illeen “ Nafey naf Matahay looma noolaado way kugu Jirtaana looguma Mintido ee”

Wuxuuna ilaahay ka aqbalay Ducada Qaybta Hore oo Xabsigii wuu Kasiidaayay wuxuuna dib usii noolaa 12 Sano.

 Waanakan Dhanbaalkii uu Qamaan uu Allah sw u Diray ee Akhris Wacan.

Gabayga Xabsiyada.
• Eebow Dhistiyo ways hayaan, Dhagaxda waaweyne
•Eebow in dhuub la’eg Cirkay, nagaga Dhaar teene
• Eebow Dhulkay naga qarsheen, dherarka loo yaale
• Dhudhumadiyo eebow nin xidhan, Dhaadadkaan ahaye
• Eebow bir lays dhaafshay bay, Dhab igu siiyeene
• Eebow kolkay dhababi waan, Dhogor Xumaadaaye
• Eebow Axmaar dhirifsan baan, dhab ula seex daaye
• Dhiigayga eebow ka jecel, dhadiyo Hoobaane
• Oo Dhalasho laysugu naxaa, Nama dhex taal gaale
• Eebow dharkiyo way marshaan, Dhex-xidhka naaguhuye
• Eebow dhaqaaq maleh ninkii, lagu dhidbaa daare
• Eebow dhalaan sidii galbaan, Dhadan dhateeyaaye
• Eebow ma dheelmado intii, dhagax latuuraaye
• Eebow Dhurwaa sidii hadaan, dhibi lahaa ruuxa
• Eebow dhir baan mari lahaa, dhacamyo oo deede
• Hadaad dharagto Eebow baryaad, dhaxal ka haysaaye
• Eebow dhadhamo fool-xun waa, lagu dhukaanaaye
• Eebow waxaan dhuun yanaa, labo dhar baanoode
• Eebow masoo kala dhacaan, labada dhoomoode
• Dhan uun noorid Aakhiro janaan Dhagag sanaynaaye.

Axmed Faarax Idaajaa oo ah Ninka aan Kasoo Xigtay Gabayga iyo Qisadaba Wuxuu Magac uga Dhigay Gabaygan Qamaan “Maansada Xabsiyada” Aniga oo Qalin u badalayna waxaan Hadiyad uga Dhigayaa Maansadan Dhamaan Maxaabiista Xaqdarrada ugu Xidhan Xabsiyada Ku yaalla Ogadenia Gaar ahaan kuwa lagu Ciqaabo Jeel Ogaden. Maansadan wuxuu Curiyay Qamaan Sanadkii 1916, wakhtigaas oo hada Laga joogo 98 Sano iyo ilaamanta Shacabkeenu wuxuu iska dhaxlaa Raadinta Xaqiisa iyo inuu Xabsiyada Cadawga ka Buuxo.

W/Q Abdihakim.

Voice Of Somalia-SOMALI LEAKS

TAXANAHA TAARIIKHDA SOOMAALIYEED-“Maalin Murugo 19.12.1919 Guud ahaan Ummadda Soomaaliyeed” – W/Q. Abdulkadir Yusuf Ali

Image

Sagaal iyo tobankii Bishii December sanadkii 1919kii waxaa magaalada Taleex laga gaystay duqayn aan loo meel dayin  iyo xasuuq gumaysi, kaasi oo ay ka gaysteen Ciidamadii booqortooyada Ingiriiska (ROYAL AIR FORCE). waa maalin u suntan dhamaan ummada Soomaaliyeed in la xasuusnaado oo la xusana inaga mudan.

Inkastoo aan qoraal lagusoo koobi karin halaagii iyo hoogii maalinkaa meesha ka dhacay bal aan wax yar ka taabano.
Diyaaradu waxay duqaysay Daraawiish December  19, 1919, waxayna noqotay halgankii waddaniga ahaa ee qaaradda Africa ugu horeeyey oo diyaarad lagula dagaalamo.  si ay taariikhdu iyadu isu fasisho, waxaan soo qaadanaynaa gabayadii caanka ahaa qaybo ka mida. Sayid Maxamed Cabdulle Xassan  (Raximahu laah) isagoo ka waramaya duqayntii maalintaasi iyo say wax u dhaceen Wuxuu yidhi,

– Coomaade duulayey Cadan ka keenee neeh
– Cirkii iyo dhulkii baa isqabsaday cararaqdoodiiyeh
– Adiguba caqlaad leedayee carar maxaa dhaamaa.

Goor subaxa ayaa xarumihii Darawiish losoo diray dayuuradaha dagaalka  ee Ingiriiska kuwaasi oo tiradooda lagu sheegay inay haayeen lix dayuuradood oo nooca dagaalka ah, Kuwaasi oo isku mar dabka saaray dhamaanba goobihii ay ku tuhunsanaayeen Daraawiish taasi oo ay ka dhalatay in halkaasi ay ku naf wayaan dad tiro badan xoolo geel, adhi, iyo lo’o ba leh iyo waliba magaaladii oo dhulka lala simay gabi ahaanba iyo bara kac. maalintaasi Daraawiish waxay ku guulaysteen inay dhulka soo dhigaan mid ka mida lixdii diyaaradood ee duqaynta  gaysanayey. dayuuradahaan waxaa kaliya oo loo dirijirey goobaha boqortooyada Ingiriisku ay u aragto inay khatar wayni kagasoo fool leedahay. Sida aan la socono Ciidamadii isbaahaysiga ee Ingiriiska xabashida iyo Taliyaaniga oo ay Daraawiish gooba badan fooda  isku dareen hoog iyo guul daro ayay kala kulmeen Ingiriis iyo garabkiis,  goobaha aadka loo xasuusto waxaa ka mida dagaalkii Ruuga ama Dul-madoobe waa dagaalkii daraawiishtu ku dishay Richard Corfield waxaa wax ka qoray Taariikhyahan Canadiana oo lagu magacaabo Ray Beachey, Buugiisa ,The Warior Mullah: The Horn Africane, London 1990. Wuxuuna dagaalkaas ku tilmaamay mid xeelad adag ay Daraawishtu ku dagaalantay, ciidanka Ingiriiska wuxuu ahaa 110 oo Burco ka yimid, 35 goobtii baa lagu dilay ay ka mid ahaayeen (Corfield, Dunn, Ducaale), 17 dhaawac xun baa gaaray, 24 waa fakadeen lamana helin raq iyo ruux, 10 goobtii ayey ka carareen.
Ismaaciil Mire (Raximahu laah) wuxuu hogaaminayey ciidankii dagaalka ku qaaday ciidamadii Ingiriiska ee uu hogaaminayey Richard Corfield. Dagaalkaasi wuxuu ka dhacay goobta loo yaqaan Ruuga ama Buurta Dulmadoobe, 9kii Agoosto, 1913kii.
Gabaygu waa warbixin ka warramaya sidii dagaalka loo qaaday ama loo abaabulay, sidii loo duulay, weerarkii iyo sidii xoolihii looga soo dhacay qoladii lagu duulay, dilkii Koofil, iyo ugu dambaystii soo noqoshadoodii iyo saamigii geela.
Ismaaciil Mire, wuxuu ugu warramayey Sayid Mahammad iyo Qusuusidii Daraawiishtii kadib markii ay xoolihii keeneen Xaruntii Daraawiishta ee Taleex iyo gacan laga soo jaray Corfield. Ismail Mire Cilmi gabaygiisii waxaa ka mid ahaa:

– Annagoo Taleex naal jahaad taladi soo qaadnay,
– Toddobaatan boqol oo Darwiish togatay neef doorka,
– Sayidkeennu tii uu na yiri Torog ku heensaynnay.
– Wareegada waxay uga tawalin yaan wax kaa tegine,
– Sibraar caana geel loo tabcaday Talax ku sii maallay,
– Misna tawlka qaalmaha niniyo tulud u soo saarray.
– Ilaahay ha tabantaabiyee noogu tacab khayrka,
– Shakadaha intuu noo tamilay tiisa nagu waani,
– Tiirkii Rasuulkiyo sharciga toog ku wada fuullay.
– Galabtaa taxaabiyo kadlaba toobiyaha qaadnay,
– Habeenkii fardaha waw turnaye taag ku sii mirannay,
– Tun biciida lagu qoofalyoo xamashka loo taabay.
– Goortii ay Talaaduhu dhaceen talalayoo reemay,
– Tixda gabay kolkii aan akhriyey toosi niman jiifay,
– Tiraabkaygu meeshu ka baxay la isku soo tuumi.

Markaa ka ddibna Sayid Mohamed baa gabaygan soo socda oo uu koofil ku halqabsaday mariyey, oo wuxuu yidhi:

– Adaa Koofilow jiitayaan, dunida joogeynee
– Adigaa jidkii la gugu wadi, jimicla’aaneede
– Jahannamo la geeyow haddaad, aakhirow jihato
– Nimankii jannow kacay war, bay jirin inshaalleeye
– Jameecooyinkii iyo haddaad, jawi aragto
– Sida Eebahey kuu jirabay, Mari jawaabteeda
– Daraawiish jikaar naga ma deyn, tan iyo jeerkii dheh
– Ingiriis jabyoo waxaa ku dhacay, jac iyo baaruud dheh
– Waxay noo janjuunteenba waa, jibashadiinnii dheh
– Jigta weerar bay goor barqaa, nagu jiteeyeen dheh
– Anigana Jikrey ila heleen, shalay jihaadkii dheh
– Jeeniga hortiisey rasaas, igaga joojeen dheh

Dagaalkii diyaaradda ee Taleex Waxaa gumaysigii isku dayey in uu qabto Sayid Maxamed  Cabdulle Xassan, waxaase Sayidkii u talaabay Iimey iyo Ethiopia isagoo sii maray Baydhaba, wuxuuna markaas tiriyey tix uu ummadda Soomaaliyeed kula dar daarmayo, ayna ka mid ahayd:

– Dadow maqal dabuubtaan ku idhi ama dan haw yeelan
– Ama dhaha darooryiba jiryaye doxorku yeelkiiseh
– Nin rageey dardaaran way u tahaye doqoni waa moogeh
– Marka horre dabkuu idinka dhigi dumar sidiisiiyeh
– Marka xigana daabaqada yuu idin dareensiine
– Marka xiga dalkuu idinku odhan duunya dhaafsada eh
– Marka xigaa dushuu idinka rari sida dameeraha eh
– Mar haddaan dushii Adari iyo Iimeey dacal dhaafay
– Maxaad igaga digataan berruu siin lasoo degiyeh.

Waxaa halkaas ku hakaday halgankii waddaniga ahaa ee Daraawiish, Soomaalidiina waxay gacanta u gashay Ingiriis, Talyaani iyo Xabashi oo heshiis ku ahaa la dagaalanka Daraawiishta. Markaasaa Ingiriiskii gacanta ku dhigay Suldaan Mohamoud Ali Shire, loona masaafuriyey Seychelles 3’dii Bishii May  1920, iyada oo la sii mariyey mombay, India, iyadoo oo la sii saaray markab.
Sidaas si leeg Talyaani wuxuu soo gaadhay Gobalka Bari, wuxuu kale oo 1923 ka bilaabay Afgoye iyo Janaale in uu dadka beeraha ku falo, webigana kaga talaabo, waxaana ka mid ahaa goobtii caanka noqotay ee Kelli Asaylle, ee ragii ku dhintay dumarkoodii asay u qaadeen, halkaas oo magucu ka yimid.

Ugu dambayntii Xukunkii Daraawiishtu wuxuu gaadhay xagga Bari Ilaa Ayl, Waqooye Badda Cas, Koonfur ilaa Wardheer iyo Galbeed ilaa Kiridh.

W/Q Abdulkadir Yusuf Ali.